تاثیر منابع روی و منگنز جیره بر کیفیت پوسته تخم مرغ های تخمگذار

کیفیت پوسته تخم مرغ یکی از مهمترین مشکالت در صنعت طیور محسوب شده که بر شاخصه های اقتصادی
تولید تخم و قابلیت جوجه در آوری نیز اثرگذار است. استحکام باالی پوسته و بی نقص بودن آن برای
جلوگیری از نفوذ باکتری هایی مثل سالمونال به داخل تخم ضروری است. تخمین زده شده که تخم های با
پوسته آسیب دیده حدود6تا01درصد تخم های تولید شده را شامل شده که این خود یک ضرر اقتصادی
بزرگ محسوب می شود(Washburn, 1982; Roland, 1988). یکی از نگرانی های اصلی،کاهش کیفیت پوسته
تخم همزمان با افزایش سن پرنده است به گونه ای که میزان تخم های ترک دار به حتی بیش از01درصد در
اواخر دوره تخمگذاری هم ممکن است برسد(Nys, 2001).
مشکل دیگری که در مرغ های پرتولید نگه داری شده در صنعت قفس امروزی مشاهده می شود کیفیت ضعیف
استخوان ها و پوکی آنهاست.پوکی استخوان را می توان به عنوان کاهش معدنی شدن ساختارهای استخوانی
تعزیف کرد که این منجر به تردی استخوان و حساسیت آن به شکستگی خواهد شد(Whitehead and Fleming,
2000).از عواقب این سندرم می توان به ضعف استخوان، بدشکلی و شکستگی استخوان اشاره نمود و لذا پوکی
استخوان یک مشکل آسایشی مهم برای پرنده به لحاظ ایجاد درد و ناراحتی محسوب می شود. چنین برآورد
شده که حدود01درصد مرغ های نگهداری شده داخل قفسدر پایان دوره تخمگذاری دارای یک یا چند
استخوان شکسته در طول زندگی شان بوده اند(Gregory and Wilkins, 1989).
اغلب مطالعات بر روی اثرات تغذیه ای بر پوسته تخم و کیفیت استخوان در مرغ های تخمگذار بر روی عناصر
معدنی پرکاربرد (کلسیم و فسفر)و ویتامینD3بوده است.با وجودی که ارتباط مهم آنزیم ها با برخی عناصر
ریزمغذی در فرایند معدنی سازی شناخته شده است اما در کل تعداد مقاالتی کهارتباط میان عناصر معدنی
کمیاب و کیفیت پوسته و استخوان را بررسی می کند کم است.
روی و منگنز کوفاکتورهای متالوآنزیم هایی هستند کهمسئول ساخت کربنات و موکو پلی ساکاریدها که نقش
مهمی در تشکیل پوسته تخم بازی می کنند می باشند.در مطالعه ای در سال0110مشخص شد که روی، منگنز
و مس بر صفات مکانیکی پوسته تاثیرگذار هستند و این کار را بواسطه تشکیل بر کریستال کلسیت و بهبود
ساختار کریستالی پوستهانجام می دهند(Mabe et al 2003).در مطالعهقبلیدر سال0896میزان30mg/kg
روی در جیره به منظور تامین کیفیت باالی پوسته کافی بود(Stahl et al 1986)در حالیکه در مطالعه صورت
گرفته دیگری در سال0112گزارش شد که میزان50mg/kgروی در جیره به همراه مقادیر مکمل از این
عنصر بر میزان ضخامت ئوسته تخم تاثیر مثبت داشته و آن را بهبود داده است(Zamani et al 2005). همچنین در
سال0110مشخص شد که میزان80mg/kgروی در جیرهبرای بهبود استحکام پوسته در مرغ های مسن تر
(22و28هفته) الزم است(Guo et al 2002).در مطالعه دیگری در سال0892استفاده از سطوح باالتر روی
100-200mg/kgدر جیره تاثیر سودمندی در کیفیت و ضخامت پوسته تخم نداشت(Stevenson 1985).
اثرات سودمند اضافه کردن منگنز به جیره به منظور بهبود کیفیت پوسته تخم نیز مورد بررسی قرارگرفته است
(Abdallah et al 1994; Hossain et al 1994; Sazzad et al 1994). در مطالعات صورت گرفته توسط محققین مشخص
شده که میزان25mg/kgمنگنز در جیره برای به حداکثر رسیدن تولید تخم، وزن تخم، و بهبود ضریب تبدیل
خوراکی کافی است اما برای بهبود کیفیت پوسته تخم اینمیزان منگنز خیلی باید افزایش یابد(Inal et al 2001).
در مطالعه ای در سال0111، اضافه کردن منگنز به میزان40-200mg/kgبه جیره مرغ های لگهورن در
سیکل دوم تولید سبب بهبود ضخامت پوسته و کاهش شاخص حذف تخم گردید. بیشترین میزان ضخامت
پوسته زمانی مشاهده شد که جیره حاوی میزان200mg/kgمنگنز بود(Fassani et al 2000).در مطالعه دیگری
در سال0890مرغ هایی که با جیره دارای کمبود منگنز تغذیه شده بودند دارای تخم های پوسته نازکتری بوده
و تغییراتی در ساختارهای پوسته و کاهشماتریکس آلی آن مشاهده شد(Leach and Gross 1983).
مطالعه شاخصی در زمینه همزمانی تاثیرگذاری روی و منگنز بر روی کیفیت استخوان مرغ های تخمگذار وجود
ندارد اما مشخص شده که کمبود روی دارای تاثیر منفی بر متابولیسم اسکلتی در جوجه های جوان(Wang et al.,
2002)ورت های در حال رشد است(Ovesen et al., 2001; Rossi et al., 2001).
برخی از گزارشات حاکی از قابلیت دسترسی باالتر منابع غذایی با منشاء پروتئینو کمپلکس اسیدآمینه (آلی)
نسبت به منابع غیر آلی(معدنی) برای حیوان است لذا عالقه روزافزونی به استفاده از منابع آلی در جیره های
طیور وجود دارد(Henry et al., 1989; Wedekind et al., 1992; Smith et al., 1995; Li et al., 2005; Ao et al., 2006; Yan and
Waldroup, 2006).قابلیت دسترسی باالتر مواد معدنی آلی احتماال مرتبط با مکانیسم جذب متفاوت آنها (مکانیسم
جذب پپتید آمینواسیددر روده) و محافظت بهتر آنها در مقابل باند شدن با اجزای جیره مثل فیتات و تشکیل
مجموعه های غیرقابل هضم است(Wedekind et al., 1992; Power and Horgan, 2000; Swiatkiewicz et al., 2001).
نتایج مطالعات تاثیرگذاری کمپلکس های معدنی در مرغ های تخمگذار نتایج غیرپایداری بوده است. برخی از
گزارشات داللت بر آن داشته اند که استفاده از منابع معدنی روی و منگنز بطور سودمندی بر میزان تحمل
تخمگذاری و کیفیت پوسته تخم شامل وزن پوسته و ضخامت آن تاثیر داشته است(Bunesova, 1999; Klecker et
al., 2002).در حالیکه برخی مطالعات دیگر هیچ تفاوتی میان منابع آلی و غیر آلی (معدنی) روی و منگنز
گزارش نکرده اند(Lim and Paik, 2003; Mabe et al., 2003).
مقاله حاضر به مقایسه اثرگذاری منابع آلی و غیر آلی روی و منگنز در جیره مرغ های تخمگذار بر روی میزان
تحمل تخمگذاری، کیفیت پوسته تخم، و برخی معیارهای استخوانی می پردازد.این مطالعه بر روی98قطعه
مرغ تخمگذار های الین قهوه ای(Hy Line Brown)از سن02تا01هفتگی صورت گرفت که نتایج
بررسی های صورت گرفته به شرح ذیل ارائه گردید.
تحمل تخمگذاری
میانگین تولید تخم در کل دوره تولید (02تا01هفتگی) معادل0/98%، وزن تخم0/60گرم، حجم توده تخم
مرغ روزانه به ازای هر مرغ6/22گرم،مصرف روزانه خوراک000گرم، ضریب تبدیل خوراک2.1gr
خوراک به ازای هر0گرم تخم مرغ. در این مطالعه جایگزینی نسبی یا کاملاکسیدهای معدنی روی و منگنز
با کمپلکس های آمینواسیدی تاثیر معنی داری بر فاکتورهای تحمل تخمگذاری نداشت.
کیفیت پوسته تخم
در این مطالعه تا قبل از سن60هفتگی تاثیر معناداری بر کیفیت و استحکام پوسته مشاهده نشد اما از سن60
هفتگی به بعد تاثیر مثبت استفاده از کمپلکس روی و منگنز آلی بر کیفیت پوسته تبت گردید.البته این تفاوت ها
در مقایسه با گروه کنترل،فقط در گروهی که از کمپلکس های روی و منگنز با اسیدهای آمینه استفاده شده بود
دیده شد.
معیارهای استخوان
جایگزینی منابع معدنی منگنز و روی با کمپلکس های آمینواسیدی آنها تاثیر معناداری بر صفات استخوانی
(استخواندرشت نی) نداشت.این یافته ها نشان می دهد که صفات استخوانی در مرغ های مسن تر نسبت به
صفات مربوطبه استحکام پوسته تخم (از لحاظ قابلیت دسترسی روی و منگنز در جیره) دارای حساسیت
کمتری هستتند.
نتیجه گیری
متاسفانه اطالعاتزیادی در زمنیه تاثیر میزان منگنز و روی جیره بر کیفیت استخوان در مرغ های تخمگذار
وجود ندارد اما برخی مطالعات بر روی جوجه های تازه متولد شده نشان می دهد استفاده از جیره های حاوی
مقادیرپایینعنصرروی در جیرهخوراکی(10mg/kg)دارای اثرات منفی بر فرایند تشکیلاستخوان بوده
است(Wang et al., 2002).
در میان فاکتورهای مغذی موجود، برخی اثرات سودمند استفاده از سنگ آهک و اشکال فعال ویتامینD3بر
کیفیت استخوان های مرغ های تخمگذار گزارش شده است. همچنین اثرات سودمند02و0دی هیدروکسی
کوله کلسی فرول (فرم فعالویتامینD)بر میزان استحکام استخوان در برابر شکستگی ها در مرغ های تخمگذار
سن باال به اثبات رسیده است(Newman and Leeson 1999).
در پایان و به عنوان نتیجه گیری چنین بیان می شود که کاربرد کمپلکس آلی منگنز و روی و اسیدهای آمینه به
جای اشکال معدنی (غیر آلی) این عناصر درجیره مرغ های تخمگذار تاثیری در کل تخمگذاری و کیفیت
استخوان ندارد اما می تواند اثرات منفی ناشی از افزایش سن بر استحکام پوسته تخم را کاهش دهد.